De aanleg van een Japanse tuin verschilt grondig van de aanleg van een Zen tuin. Er zijn een
aantal typische Japanse elementen die niet in een Zen tuin voorkomen zoals een theehuis. Het
is algemeen geweten dat de thee ceremonie een belangrijk deel uitmaakt van de Japanse cultuur,
dus een theehuis mag eigenlijk niet ontbreken. Andere typische elementen zijn een ondiepe vijver,
riviertjes, granieten rotsblokken die bergen voorstellen, een waterval, enz.
Hou er tijdens de aanleg van een Japanse tuin rekening mee dat u zo weinig mogelijk witte
stenen gebruikt. Deze horen meer thuis in een Zen tuin. Gebruik liever zwarte of donkergekleurde
stenen zoals leisteen. De echte stenen die uit Japan komen noemt men Kuroi Ko-Ishi, maar deze
zijn vrij duur om aan te kopen. Maak ook gebruik van bomen die eenvoudig te snoeien zijn.
Het moeilijkste is om een goede leverancier van kwaliteitsstenen te vinden. Het aankopen
van stenen zorgt bovendien voor de meeste problemen, vooral op logistiek vlak. Na de aankoop
volgt de levering en indien het over een groot aantal stenen gaat dan kan dit wel eens
problemen geven. U moet er voor zorgen dat de vrachtwagen toegang heeft tot uw tuin zodat de
stenen met een kraan kunnen gelost worden. Vooral wanneer u grote stenen koopt wegen deze al
snel 500 tot 1000 kg per steen. Het spreekt voor zich dat u deze onmogelijk zelf kan
verplaatsen. U zal er dus moeten voor zorgen dat u reeds de nodige voorbereidingen heeft
getroffen zodat deze zware stenen op hun definitieve plaats kunnen gelegd worden.
Bij de aanleg van een Japanse tuin speelt de keuze van de planten een belangrijke rol. Maar
welke planten horen nu thuis in een Japanse tuin? De Hydrangea mag zeker niet ontbreken in
een Japanse tuin. Delen van deze plant werden tijdens speciale gelegenheden gebruikt bij
de thee ceremonie. Aucuba japonica (de naam zegt het reeds zelf) is een veel voorkomende
Japanse plant die rode (niet eetbare) bessen draagt. Tijdens de aanleg van uw Japanse tuin kan
u best voldoende ruimte voorzien voor deze struik aangezien deze vrij groot kan worden.
Ook de boompioen doet het vrij goed in een Japanse tuin. Oorspronkelijk komt deze struik uit
de bergachtige streken in het noorden van China en werd hij in Japan geïntroduceerd in de
8ste eeuw. Als klimplant kan men haast niet anders dan kiezen voor de Wisteria floribunda.
Deze heeft in Mei grote trossen blauw-paarse bloemen. Zo zijn nog honderden andere soorten
van planten die u kan gebruiken bij de aanleg van een Japanse tuin.
Ook kenmerkend voor Japanse tuinen zijn kleine struiken en bomen. Tijdens de aanleg van uw
Japanse tuin kan u er voor kiezen om alleen maar kleine varianten te planten, maar u kan er
ook voor zorgen dat grote struiken en bomen klein blijven. Dit kan u bekomen door regelmatig
te snoeien. De techniek die gebruikt wordt is dezelfde als bij Bonsai, en is dan ook zeer
tijdrovend en arbeidsintensief. Concreet wil dit zeggen dat men alle nieuwe scheuten zo snel
mogelijk moet verwijderen. Dit is anders dan met een snoeischaar het overtollige groen
verwijderen. Met een snoeischaar knipt men bladeren stuk waardoor u meer kans heeft op
bruine bladeren.
Hou er bij de aanleg van uw Japanse tuin rekening mee dat er verschillende ornamenten zijn
die veel gebruikt worden in een dergelijke tuin. Zo heeft men de typische stenen bruggetjes
die over riviertjes liggen en de traditionele Japanse lantaarns zorgen als het donker wordt
voor een aangename sfeer. De aanleg van een Japanse tuin vereist vooral veel geduld.
Een japanse tuin is het toonbeeld van evenwicht tussen de verschillende elementen. Dit
evenwicht kan men bereiken door gebruik te maken van stenen met een natuurlijke vorm,
waterpartijen, en een typische japanse beplanting. De stenen in een japanse tuin zijn
nadrukkelijk aanwezig en ze zijn het symbool voor kracht. Hiermee verwijst men naar bergen
en eilanden die in de japanse cultuur een sterke spirituele waarde hebben.
Water is in de japanse tuin het symbool voor puurheid of zuiverheid. Zolang de toepassing
van water op een natuurlijke manier gebeurt (dus niet met fonteinen en dergelijke), kan men
hiermee alle kanten uit zoals watervallen, beekjes, en vijvers. Probeer om een zo natuurlijk
mogelijk resultaat te bekomen tijdens het aanleggen van de waterpartijen. Het is perfect
mogelijk om het water met een pomp naar hoger gelegen delen in de tuin te brengen, maar zorg er
dan wel voor dat de stroom naar beneden een natuurlijk verloop heeft. Als u het water in een
andere richting wil sturen zal u gebruik moeten maken van natuurlijke elementen zoals stenen of
zandbanken.
De oevers van een vijver worden in een japanse tuin voorzien van wit zand. Dit zand is uniek
in Japan omwille van de struktuur (afgeronde zandkorrels) en zal men bij ons slechts
moeizaam vinden, maar er zijn goede alternatieven op de markt. Door gebruik te maken van
vershillende werktuigen kan men in het zand patronen aanbrengen. In de japanse cultuur is
het aanleggen van een evenwichtige en rustgevende tuin een kunstvorm waar men evenveel waarde
aan hecht als aan de schrijfkunst.
Er zijn nog andere typische kenmerken aan een japanse tuin. Zo kan men gebruik maken van
lantaarns in steen om de tuin te verlichten. Ook een klein paviljoen in de tuin waar men tot
rust kan komen behoort tot de mogelijkheden. In de traditionele japanse tuin heeft een
dergelijk paviljoen een grote symbolische waarde. Deze plaats zal men vooral gebruiken om
te mediteren of om de theeceremonie uit te voeren. Als u voldoende plaats heeft in de tuin,
dan kan u een grote vijver aanleggen met in het midden een eiland. Dit eiland is dan bereikbaar
via een brug in japanse stijl, of via een stenen pad.
Er zijn verschillende stijlen van japanse tuinen mogelijk. Sommige hebben overwegend
rotspartijen terwijl andere veel gebruik maken van vijvers en zand. De alom bekende rustgevende
tuin waar u kan ontsnappen aan de stress van het dagelijkse leven is slechts 1 van de vele
soorten van japanse tuin die u kan maken. Het is ook mogelijk om een recreatieve tuin te maken
terwijl u toch trouw blijft aan de japanse filosofie.
Een wandeltuin heeft als bedoeling om de bezoeker langs zorgvuldig aangelegde paden een
bepaalde weg te laten volgen waarbij deze langsheen alle belangrijke plaatsen zal gevoerd
worden. Deze paden bestaan uit natuurstenen die niet bewerkt werden. De ruw gevormde stenen
staan in contrast met de zachte uitstraling van de tuin, maar dit is ook de bedoeling omdat
steen in de japanse tuin het symbool is voor kracht, en kracht is in zijn meest pure vorm ook ruw.
Bij een japanse tuin is de symbolische waarde van de gebruikte materialen belangrijker dan
de esthetische waarde op zich. Zelfs de vorm van de afzonderlijke stenen of het patroon waarin
men deze plaatst kan een bepaalde betekenis hebben. De japanse tuin is een prachtige
aanvulling op iedere woning, maar het vraagt enige ervaring en de nodig zorg om deze aan te
leggen volgens de regels van de kunst, en om deze te onderhouden.
Een Zen tuin is meer dan alleen maar een tuin met japanse elementen. De bekendste Zen tuin
ter wereld, en tevens een ideaal voorbeeld van hoe het hoort, is de Zen tuin die gelegen is aan
de Ryoan-ji tempel in Kyoto, Japan. De Ryoan-ji tempel heeft meerdere tuinen, maar de Zen
tuin is zonder twijfel de oudste nog steeds bestaande tuin in deze stijl. Men schat dat deze
tuin ruim 500 jaar oud is.
Hoe de Zen tuin van Ryoan-ji er 500 jaar geleden uitzag weet men niet. Tegenwoordig is het
een rechthoek van 10 bij 30 meter dewelke gevuld is met kleine kiezelsteentjes waarin lijnen
getrokken zijn. Er liggen 15 stenen van verschillende afmetingen en vormen op de
kiezelsteentjes. Rondom de stenen kan men cirkelvormige patronen zien die met de grootste zorg
worden aangebracht in de steentjes.
De tuin heeft een hypnotiserend en kalmerend effect dankzij de complexe eenvoud van het
ontwerp. Het is een Zen tuin die zeer sereen is terwijl het ontwerp een onderliggende
betekenis heeft. Sommige zeggen dat de stenen symbool staan voor eilanden in de zee, terwijl
de fantasierijkere toeschouwer van mening is dat het een tijger is die zijn jongen helpt de
rivier over te steken. Iedereen heeft zo zijn eigen mening over de symboliek van een Zen
tuin, en dat is net de bedoeling.
Het doel van een Zen tuin is om de schoonheid en de complexiteit van de natuur zo eenvoudig
en zo puur mogelijk weer te geven door gebruik te maken van zo weinig mogelijk elementen.
U heeft zelfs niet eens zo veel plaats nodig om een Zen tuin te maken. Het is ook mogelijk
om een deel van uw bestaande tuin om te vormen tot Zen tuin. Overigens, de oorsprong van
de Zen tuin ligt in Japan, en door de dichte bebouwing is het daar onmogelijk om een grote
tuin te hebben. Toch heeft vrijwel iedere Japanse woning een Zen tuin.
Zen tuinen zijn zo onopvallend mogelijk. Het ontwerp is goed doordacht en alle elementen
hebben hun vaste plaats. Ieder element heeft overigens een symbolische betekenis in een
Zen tuin en zal niet zomaar aanwezig zijn. Welke betekenis dit is, dat beslist u zelf.
Als bijvoorbeeld uw gezin uit 5 personen bestaat, dan kan u een bed van kiezelstenen maken
met daarin 2 grote stenen en 3 kleinere die uw gezin voorstellen. Een golvende ring rondom
de 5 stenen kan dan symbool staan voor de hechte band die men heeft met alle leden van het
gezin.
Water speelt een belangrijke rol in de Zen tuin. Dit kan zowel echt water zijn zoals een
fontein of een vijver, of symbolisch water zoals een oppervlakte kiezelstenen waarin golven
worden gemaakt. Het uiteindelijke doel is om de Zen tuin een integraal deel te laten uitmaken
van uw leven, en hier een weerspiegeling van te zijn. Het kan een hele uitdaging zijn om een
tuin aan te leggen met zo weinig mogelijk elementen, terwijl deze een symbolische betekenis
moeten hebben.
U hoeft echter niet alleen met stenen en kiezel te werken in uw Zen tuin. U kan net zo goed
gebruik maken van groenblijvende planten of bodembedekkers. Het is dan wel aangewezen om de
afmetingen van de planten in verhouding tot de oppervlakte van de tuin te nemen. Zo zal een
5 meter hoge spar naast een kiezeltuin van 4 vierkante meter te dominant zijn.
Door gebruik te maken van groenblijvende planten zal uw tuin ook steeds leven uitstralen. U
moet er ook rekening mee houden dat een Zen tuin niet in 1 dag gemaakt wordt. Hoe raar het
ook klinkt, maar het plannen van een dergelijke tuin moet in alle kalmte en rust gebeuren.
Relaxatie en meditatie zijn hiervoor aangewezen. Probeer te achterhalen wat er op dit moment
belangrijk is in uw leven en hoe u dit kan overbrengen naar uw Zen tuin.
Uit het voorgaande kan men ook afleiden dat een Zen tuin steeds in beweging is. Veranderingen
in uw leven, of in het leven van de mensen rondom u, kunnen er aanleiding toe geven dat u
zich geroepen voelt om uw tuin aan te passen. Dit is de hele filosofie achter de Zen tuin.
Hij maakt een deel uit van uw bestaan. Als u bijvoorbeeld stenen gebruikt dan kunnen
verschillende soorten stenen verschillende gevoelens bij u losmaken. Sommige stenen voelen
onaangenaam en ruw aan, terwijl andere glad en zacht zijn. Afhankelijk van welke emotie u
wenst weer te geven in uw Zen tuin, zal u een doordachte keuze moeten maken over welke
elementen u gaat gebruiken.
Tot de groenblijvende planten die u kan gebruiken behoren ondermeer de traditionele Japanse
spar, de hulst, en de berglaurier. Afhankelijk van de afmetingen van uw tuin heeft u maar
enkele bomen of struiken nodig. Zorg er voor dat deze niet de hele tuin gaan overheersen
omdat dit het rustgevende karakter van de Zen tuin zal verstoren.